tu jesteś: strona główna>Nowości>Stanowisko w sprawie ustawy o biopaliwach


9 styczeń 2002, Warszawa

STANOWISKO

Polskiego Klubu Ekologicznego i Instytutu na Rzecz Ekorozwoju w sprawie ustawy dotyczącej wykorzystania biopaliw.*

Polskie pozarządowe organizacje ekologiczne od dłuższego czasu wskazywały na konieczność zwiększania udziału na rynku paliw pędnych produktów pochodzenia biologicznego, uważając że obok ograniczania potrzeb transportowych oraz zmian technologicznych w silnikach jest to najskuteczniejszy sposób zmniejszania emisji zanieczyszczeń z transportu drogowego. A konieczność ograniczenia tej emisji staje się coraz bardziej nagląca - udział emisji z transportu staje się w wielu przypadkach dominujący, transport jest najważniejszą przyczyną  zanieczyszczenia powietrza na obszarach zurbanizowanych. Jednocześnie wykorzystanie tych paliw zmniejszy zapotrzebowanie na paliwa tradycyjne bazujące na paliwach kopalnych, które przyczyniają się do niekorzystnych zmian klimatycznych, powodujących w krótkiej perspektywie poważne straty związane z nasilaniem się ekstremów pogodowych, a w dłuższej grożące istotnymi negatywnymi następstwami dla gospodarki i społeczeństw na całej kuli ziemskiej. Polska też musi czuć się odpowiedzialna za ograniczanie emisji gazów szklarniowych. Przewidywane wkrótce wejście w życie Protokołu z Kioto może stworzyć szanse wykorzystania zamiany paliw kopalnych na pochodzące ze źródeł odnawialnych w handlu emisjami, co może przynieść korzyści ekonomiczne Polsce. Nie bez znaczenia jest też fakt potrzeby redukcji emisji tlenków azotów z działu transport, do których Polska się zobowiązała podpisując odpowiedni protokół do Konwencji o przenoszenie zanieczyszczeń powietrza na dalekie odległości.

Celowość zwiększania udziału paliw pędnych pochodzenia biologicznego jest oczywista także z innych niż ekologicznych przyczyn. Przyniesie to korzyści społeczne w postaci tworzenia nowych miejsc pracy, rozwoju przedsiębiorczości i wsparcia restrukturyzacji terenów wiejskich, korzystnie wpłynie na bilans wymiany handlowej z zagranicą. Rozwój rynku biopaliw - obok innych technologii odnawialnych źródeł energii - jest również istotny dla poprawy bezpieczeństwa energetycznego kraju (zarówno w sensie dywersyfikacji bilansu paliw pierwotnych jak również zwiększania liczebności i decentralizacji instalacji wytwarzania i składowania paliw). Dlatego też z zainteresowaniem i nadzieją oczekiwaliśmy na efekt prac Parlamentu nad ustawą dotyczącą zwiększania udziału paliw pędnych pochodzenia biologicznego.

Niestety przygotowaną przez Parlament ustawę w tej sprawie należy uznać za złą. Na taką opinię składają się zarówno argumenty o charakterze technicznym, ekonomiczno-regulacyjnym jak i środowiskowym. Nasze największe zastrzeżenia wzbudzają następujące problemy:

  1. Ustawa nie wprowadza należytego zabezpieczenia interesów rodzinnych gospodarstw rolnych i różnorodności biologicznej oraz krajobrazowej naszego kraju. Stwarza natomiast niebezpieczeństwo wprowadzania na terenach wiejskich wielkoobszarowych monokultur rzepaku przeznaczonego na produkcję biopaliw, co zagraża wysokiej różnorodności biologicznej i krajobrazowej występującej w Polsce. Stanowią one poważny walor także do wykorzystania przy wprowadzaniu programów rolno-środowiskowych w naszym kraju (co wiąże się z wspieraniem finansowym naszych rolników ze strony UE). Wysoka różnorodność biologiczna i wartości krajobrazowe stanowią również podstawę rozwoju turystyki. Jednocześnie warto przypomnieć, że Polska jako strona Konwencji o różnorodności biologicznej ma obowiązek ją chronić. Nie ma także pewności, czy w przypadku niedoboru rzepaku na rynku krajowym, lub z przyczyn ekonomicznych biopaliwa nie będą produkowane z surowca importowanego co skutecznie ograniczy wpływ ustawy na restrukturyzację terenów wiejskich i spowoduje, że nie będzie ona miała żadnego wpływu na sytuację przeciętnych gospodarstw rolnych w Polsce. Obawę budzi także możliwość wprowadzenia do hodowli genetycznie zmodyfikowanych odmian rzepaku, którego skutki dla środowiska przyrodniczego, a w konsekwencji dla człowieka nie są jak do tej pory dobrze rozpoznane. Stosując zasadę przezorności ekologicznej, która jest jedną z podstawowych zasad II Polityki ekologicznej państwa należałoby wyeliminować zmodyfikowane odmiany roślin z produkcji służącej wytwarzaniu biopaliw.  
  2. Powyższe zagrożenie jest tym bardziej realne, że ustawa skupia całą władzę rozdzielnictwa limitów w rękach ministra rolnictwa i rozwoju wsi. Miejsca na konkurencyjną grę rynkową wśród producentów i dostawców praktycznie nie zostawiono. W oczywisty sposób grozi to klientelizmem i jest gospodarczo, a w dłuższym czasie również społecznie, niekorzystne. Ryzyko "ręcznego sterowania" rynkiem obciąży całą gospodarkę, a ewentualne korzyści mogą odnieść jedynie wąskie grupy producentów i dostawców wybranych wg kryteriów innych niż ekonomiczne czy wynikające z korzyści ogólnospołecznych.
  3. Ustawa całkowicie pomija interesy użytkowników paliw i proponuje regulację procesów rynkowych metodami, pozostającymi w konflikcie z siłami rynku. Regulując rynek paliwowy wyłącznie przez narzucenie określonych udziałów biokomponentów w paliwach dostępnych na rynku polskim, ustawa nie uruchamia efektywnych ekonomicznie procesów osiągalnych po stronie nabywców końcowych paliw. Prowadzić to będzie do jakościowo dwóch niekorzystnych skutków. Nabywcy, którzy z dowolnych powodów nie mogą korzystać z paliw zawierających biokomponenty znajdują się w sytuacji bez wyjścia, natomiast nabywcy, którzy w średniej perspektywie mogliby wykorzystywać paliwa z dużo większym udziałem biokomponentów nie dostają bodźców, aby prowadzić działania do wykorzystania tych możliwości. Przykładem odbiorcy, który powinien wykorzystywać paliwa z dużo większym udziałem biokomponentów jest transport publiczny. Charakteryzuje się on bardzo dużymi rocznymi przebiegami, a więc wymaganie zastosowania w nim paliwa o dużym i narastającym udziale biokomponentów szybko wywarłoby wpływ na strukturę bilansu paliw. Aby uzyskać takie możliwości należy dokonać jednakże szeregu działań, w tym inwestycji, prowadząc sukcesywnie (przez kilka lat) do wymiany silników w taborze oraz rozbudowy sieci dystrybucji biopaliw. Gdyby ustawa wymagała, aby np. udział biokomponentów w paliwach zużywanych przez transport publiczny wzrastał w okresie kilku lat o określoną wartość i przewidując jednocześnie wsparcie finansowe inwestycji np. z funduszy ekologicznych lub unijnych funduszy strukturalnych oraz zachęty podatkowe, to wraz z efektami pośrednimi jej skutki mogłyby być większe niż omawianej ustawy. Przedsięwzięcie tego typu wdrożono np. w Sztokholmie.

Reasumując należy stwierdzić, że przyjęta przez Parlament ustawa dotycząca wykorzystania biopaliw jest przygotowana niewłaściwie i powinna zostać poddana gruntownym zmianom, tak aby wprowadzenie jej wymagań wywarło pozytywny wpływ zarówno na stan środowiska przyrodniczego w naszym kraju, jak i przyniosło korzyści społeczne i gospodarcze. Dlatego zwracamy się do Prezydenta R.P. Aleksandra Kwaśniewskiego o nie podpisywanie tej ustawy. Jednocześnie mając na względzie potrzebę szybkiego uregulowania podstaw prawnych rozwoju rynku biopaliw w Polsce zwracamy się również z sugestią aby Prezydent przygotował własny projekt, który nie byłby przygotowywany pod presją tego czy innego lobby a starał się wyważyć wszystkie kwestie tego dotyczące z punktu widzenia dalekosiężnego interesu naszego kraju. Ze swojej strony Polski Klub Ekologiczny i Instytut na Rzecz Ekorozwoju deklarują chęć współpracy przy przygotowywaniu takiego aktu prawnego.

 

Powyższą treść Stanowiska można również pobrać w formacie .doc [100 kB] - dalej >>

     

* - Do przygotowania niniejszego stanowiska wykorzystano konsultacje, których udzielił Eweryst Hille z firmy konsultingowej E5.